Διχασμένη η Ευρώπη απέναντι στη συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ: Εμπορική ειρήνη ή «ταπεινωτική συνθηκολόγηση»;

Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πανηγυρίζει για την εμπορική συμφωνία που επιτεύχθηκε την Κυριακή με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χαρακτηρίζοντάς την «τη μεγαλύτερη συμφωνία όλων των εποχών». Ωστόσο, η Ευρώπη εμφανίζεται βαθιά διχασμένη, με ορισμένους ηγέτες να κάνουν λόγο για «μαύρη μέρα» και άλλους να εκφράζουν συγκρατημένη ανακούφιση για την αποφυγή ενός ευρύτερου εμπορικού πολέμου.

Βασικά σημεία της συμφωνίας

Η συμφωνία, που επιτεύχθηκε μεταξύ του Τραμπ και της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, περιλαμβάνει τα εξής:

Δασμοί: Θεσπίζεται ενιαίος δασμός 15% στα περισσότερα εισαγόμενα αγαθά από την ΕΕ προς τις ΗΠΑ. Αν και αυτός ο συντελεστής είναι χαμηλότερος από το 30% που είχε αρχικά απειλήσει ο Τραμπ, παραμένει σημαντικά υψηλότερος από τον μέσο όρο του 1,2% που ίσχυε πριν την έναρξη της δεύτερης θητείας του. Αντίθετα, ο μέσος δασμολογικός συντελεστής της ΕΕ για τα αμερικανικά προϊόντα θα μειωθεί κάτω από το 1%.
Ενεργειακές αγορές: Η ΕΕ δεσμεύεται να αγοράσει αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα αξίας 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε διάστημα τριών ετών (250 δισ. ετησίως), συμπεριλαμβανομένων πετρελαίου, φυσικού αερίου (κυρίως LNG) και πυρηνικών τεχνολογιών.
Επενδύσεις: Η ΕΕ θα επενδύσει επιπλέον 600 δισεκατομμύρια δολάρια στις ΗΠΑ.

Αντιδράσεις στην Ευρώπη: Από τη «μαύρη μέρα» στην «ανακούφιση»

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι έχουν εκφράσει ποικίλες, συχνά αντικρουόμενες, απόψεις για τη συμφωνία:

Γαλλία: Ο Πρωθυπουργός Φρανσουά Μπαϊρού χαρακτήρισε τη συμφωνία «μαύρη μέρα» για την Ευρώπη, υποστηρίζοντας ότι μια «συμμαχία ελεύθερων λαών καταλήγει να υποτάσσεται».
Γερμανία: Ο Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς αρχικά χαιρέτισε τη συμφωνία ως αποφυγή εμπορικής σύγκρουσης, αλλά αργότερα εξέφρασε ανησυχίες για τη «σημαντική ζημία» που θα υποστεί η γερμανική οικονομία λόγω των δασμών.
Ολλανδία: Ο Πρωθυπουργός Ντικ Σχοφ δήλωσε ότι η συμφωνία προσφέρει «μεγαλύτερη σαφήνεια και σταθερότητα» για τις επιχειρήσεις, παρότι η απουσία δασμών θα ήταν προτιμότερη.
Ουγγαρία: Ο Πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν ήταν ιδιαίτερα επικριτικός, δηλώνοντας ότι ο Τραμπ «καταπάτησε» την ΕΕ στις διαπραγματεύσεις, συγκρίνοντας τον Αμερικανό πρόεδρο με «πυγμάχο βαρέων βαρών» και την Φον ντερ Λάιεν με «φτερού».
Βέλγιο: Ο Πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ χαρακτήρισε τη συμφωνία «στιγμή ανακούφισης, αλλά όχι γιορτής», εκφράζοντας την ελπίδα για επιστροφή στην αξία του ελεύθερου εμπορίου.
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Ο Μπέρντ Λάνγκε, πρόεδρος της Επιτροπής Εμπορίου, δήλωσε ότι η συμφωνία «δεν είναι ικανοποιητική», καθώς περιλαμβάνει «παραχωρήσεις που είναι ξεκάθαρα δύσκολο να αποδεχτούν». Ο καθηγητής Ντέιβιντ Κόλινς του City St George’s University του Λονδίνου, χαρακτήρισε τη συμφωνία «ταπεινωτική συνθηκολόγηση εκ μέρους της ΕΕ».

Επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία και τα ενεργειακά «όνειρα»

Ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, δήλωσε στη Βουλή ότι «γλυτώσαμε τα χειρότερα» αποφεύγοντας έναν γενικευμένο εμπορικό πόλεμο. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι τα ελληνικά προϊόντα του πρωτογενή τομέα θα επηρεαστούν, καθώς ο συντελεστής δασμών για τις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ θα αυξηθεί από το 10% στο 15%. Ο Υπουργός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για διαπραγματεύσεις σχετικά με χαμηλότερους δασμούς σε προϊόντα ειδικού ενδιαφέροντος για την Ελλάδα, όπως η φέτα, το ελαιόλαδο και το κρασί.

Ιδιαίτερα προβληματική και μη ρεαλιστική κρίνεται από πολλούς αναλυτές η δέσμευση της ΕΕ για αγορά αμερικανικής ενέργειας ύψους 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι:

Μαξιμαλιστικοί αριθμοί: Οι συνολικές εξαγωγές αμερικανικών ορυκτών καυσίμων προς την Ευρώπη το 2024 ήταν περίπου 75 δισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που καθιστά τον στόχο των 250 δισεκατομμυρίων ετησίως εξαιρετικά φιλόδοξο και δύσκολα επιτεύξιμο χωρίς δραματική αύξηση των τιμών ή πλήρη εγκατάλειψη άλλων προμηθευτών.
Ιδιωτική αγορά: Το ευρωπαϊκό μοντέλο αγοράς ενέργειας βασίζεται κυρίως σε ιδιωτικές εταιρείες που επιλέγουν τους οικονομικότερους προμηθευτές, γεγονός που καθιστά δύσκολη την «κρατική» επιβολή τέτοιων δεσμεύσεων.
Στρατηγική εξάρτηση: Εγείρονται ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η Ευρώπη επιθυμεί να αντικαταστήσει την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία με μια νέα, ανάλογη εξάρτηση από τις ΗΠΑ, ειδικά ενόψει των ευρωπαϊκών στόχων για απανθρακοποίηση και στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Επόμενα βήματα και συνεχιζόμενη αβεβαιότητα

Αν και ο Τραμπ και η Φον ντερ Λάιεν συμφώνησαν σε ένα αρχικό πλαίσιο, τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμα. Οι δύο πλευρές αναμένεται να επιδιώξουν την έκδοση μιας μη νομικά δεσμευτικής κοινής δήλωσης έως την 1η Αυγούστου, η οποία θα επεκτείνει ορισμένα από τα στοιχεία που διαπραγματεύτηκαν. Η επίτευξη συναίνεσης επί του νομικού κειμένου αναμένεται να διαρκέσει, ενώ η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή, καθώς πολλές λεπτομέρειες χρήζουν ακόμα συζήτησης, συμπεριλαμβανομένων πιθανών εξαιρέσεων για συγκεκριμένα προϊόντα (π.χ. κρασί, οινοπνευματώδη) και των δασμών στα μέταλλα.

Πιστεύετε ότι αυτή η συμφωνία θα οδηγήσει σε μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση των εμπορικών σχέσεων ΗΠΑ-ΕΕ ή αποτελεί απλώς μια προσωρινή ανακωχή;