Φωτιές στην Ελλαδα: Γιατί Καίγονται Συνέχεια οι Ίδιες Περιοχές;

Φωτιές στην Ελλαδα:

Γιατί Καίγονται Συνέχεια οι Ίδιες Περιοχές;

Ο επικεφαλής της ομάδας FLAME εξηγεί τα αίτια των επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών και τα νέα δεδομένα που φέρνει η κλιματική αλλαγή.

Οι πυρκαγιές αποτελούν πλέον μια θλιβερή «κανονικότητα» για την Ελλάδα, όχι μόνο κατά την αντιπυρική περίοδο, αλλά και σε άλλες, ψυχρότερες εποχές. Ιδιαίτερα στην Αττική, μεγάλα τμήματα του νομού, κυρίως στα ανατολικά και νότια, καίγονται επανειλημμένα, παρά την υποτιθέμενη αυξημένη επιτήρηση και προστασία λόγω προηγούμενων συμβάντων. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Ο Θοδωρής Γιάνναρος, επικεφαλής της Πυρομετεωρολογικής ομάδας FLAME (fireweather.eu) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, εξηγεί στο Reader.gr τα αίτια πίσω από αυτό το φαινόμενο.

Βασικά Συμπεράσματα για τις Φωτιές στην Ελλάδα (Τελευταία 25ετία)

Η ανάλυση των δεδομένων του Πυροσβεστικού Σώματος από την ομάδα FLAME οδηγεί σε τέσσερα βασικά συμπεράσματα:

Λιγότερες ενάρξεις, μεγαλύτερη ζημιά: Αν και οι πυρκαγιές εντός αντιπυρικής περιόδου μειώνονται, η συνολική καμένη έκταση αυξάνεται σταθερά.
Όλο και μεγαλύτερες πυρκαγιές: Οι πυρκαγιές άνω των 2.000 στρεμμάτων γίνονται συχνότερες και μεγαλύτερες.
Αθόρυβη έξαρση εκτός εποχής: Οι χειμερινοί και ανοιξιάτικοι μήνες παρουσιάζουν αύξηση τόσο σε ενάρξεις πυρκαγιών όσο και σε καμένες εκτάσεις.
Ο χάρτης αλλάζει: Η Βόρεια Ελλάδα και άλλες περιοχές με όχι σημαντικό ιστορικό πυρκαγιών εμφανίζουν πλέον σημάδια επιδείνωσης.

Γιατί οι Φωτιές Ξεσπούν στις Ίδιες Περιοχές;

Σύμφωνα με τον κ. Γιάνναρο, οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές ξεσπούν σε «ζώνες διεπαφής» ή «μεικτές ζώνες», όπου συναντάται ο αστικός και ημιαστικός ιστός με το φυσικό περιβάλλον. Πρόκειται για περιοχές όπου συγκεντρώνεται η ανθρώπινη δραστηριότητα, αυξάνοντας σημαντικά την πιθανότητα έναρξης πυρκαγιάς. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε:

Ανθρώπινες δραστηριότητες: Θερμές εργασίες, κάψιμο κλαδιών, μπάρμπεκιου.
Αστοχίες υποδομών: Βραχυκυκλώματα από δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

«Αυτόματα, όπου συγκεντρώνουμε ανθρώπους και όσα χρειάζονται οι άνθρωποι -ηλεκτρική ενέργεια κλπ- ανεβάζουμε την πιθανότητα να γίνει κάποιο λάθος και να έχουμε την έναρξη μίας πυρκαγιάς», τονίζει ο κ. Γιάνναρος.

Η Σημασία της Ενημέρωσης και του «Γιατί»

Ο κ. Γιάνναρος επισημαίνει ότι «ο κίνδυνος δεν είναι ο καιρός». Το γεγονός ότι έχουμε υψηλές θερμοκρασίες, χαμηλή υγρασία και ανέμους δεν αρκεί από μόνο του για να προκληθεί πυρκαγιά. Αντίθετα, απαιτείται ο ανθρώπινος παράγοντας – είτε από απροσεξία είτε από πρόθεση.

«Θα πρέπει να εξηγούμε και το "γιατί"», αναφέρει. Όταν ο κόσμος κατανοεί καλύτερα τον κίνδυνο, μπορεί να είναι πιο προσεκτικός. Επισημαίνει επίσης ότι η κατηγορία επικινδυνότητας (π.χ. «4») δεν «μεταφράζεται» πάντα το ίδιο ως προς τη συμπεριφορά μιας φωτιάς, καθώς μπορεί να αφορά είτε συνθήκες ασθενών ανέμων με μεγάλη ξηρότητα βλάστησης (πυροεπαγωγικές) είτε πυρκαγιές καθοδηγούμενες από τον άνεμο.

Κλιματική Αλλαγή και «Αθόρυβες» Πυρκαγιές

Ο επικεφαλής της ομάδας FLAME εξηγεί ότι «η κλιματική αλλαγή δημιουργεί ένα περιβάλλον εξαιρετικά φιλικό για τη φωτιά». Το θερμότερο κλίμα, οι συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες, και οι μεγάλες περίοδοι ξηρασίας (ακόμη και τον χειμώνα), συμβάλλουν σε αυτό. Ενώ καταστροφικές πυρκαγιές υπήρχαν και στο παρελθόν, τα τελευταία χρόνια έχουμε πολύ πιο συχνά πυρκαγιές που γίνονται μεγάλες.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι «αθόρυβες» πυρκαγιές εκτός αντιπυρικής περιόδου. Στην ανάλυση του FLAME για τα τελευταία 25 χρόνια, οι χειμερινοί και ανοιξιάτικοι μήνες εμφανίζουν αύξηση τόσο στις ενάρξεις όσο και στη συνολική καμένη έκταση. Ο μέσος ετήσιος αριθμός πυρκαγιών αυξήθηκε κατά 47% μετά το 2012, και η μέση καμένη έκταση από περίπου 18.000 σε πάνω από 23.000 στρέμματα.

Αυτό οφείλεται αφενός στο φιλικότερο περιβάλλον για τη φωτιά λόγω κλιματικής αλλαγής, αφετέρου στην απροσεξία όταν επιτρέπεται η χρήση φωτιάς εκτός αντιπυρικής περιόδου. Επιπλέον, πέρυσι παρατηρήθηκαν πυρκαγιές σε μεγάλα υψόμετρα στη Βόρεια Ελλάδα λόγω παρατεταμένης ξηρασίας, κάτι που δεν ήταν συνηθισμένο και απειλεί ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Όχι στον Πανικό, Ναι στην Προτεραιοποίηση

Η Πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα δεδομένα δεν δείχνουν μια «καταστροφή χωρίς ελπίδα», αλλά ένα μοτίβο που παρέχει κατευθύνσεις για το πού πρέπει να δοθεί προτεραιότητα:

Άμεση προσβολή και επιχειρησιακή διαχείριση: Οι πυρκαγιές εντός αντιπυρικής περιόδου μειώνονται, αλλά γίνονται πιο καταστροφικές, απαιτώντας ενίσχυση της ικανότητας άμεσης προσβολής και διαχείρισης.
Αναθεώρηση χρονικής στόχευσης πρόληψης: Οι πυρκαγιές εκτός αντιπυρικής περιόδου αυξάνονται, υποδηλώνοντας ότι ο κίνδυνος δεν ακολουθεί πλέον το αυστηρό ημερολόγιο του παρελθόντος.
Εστιασμένη ετοιμότητα: Ορισμένες περιοχές επαναλαμβάνονται στον χάρτη των μεγάλων πυρκαγιών και χρειάζονται εστιασμένη ετοιμότητα – επιχειρησιακή, πολιτική, τεχνική, επιστημονική.
Συγκέντρωση δεδομένων και ευθυγράμμιση φορέων: Η έλλειψη λεπτομερών δεδομένων υπογραμμίζει την ανάγκη για καλύτερη εικόνα μέσω της ευθυγράμμισης των αναγκών των επιχειρησιακών, θεσμικών και ερευνητικών φορέων.