«Φρόσω, θα μας κάψουν ζωντανούς»: Οι κραυγές που στοίχειωσαν τα Πιέρια
Το Καταφύγι Πιερίων, ένας τόπος που άλλοτε έσφυζε από ζωή και αποτελούσε το κέντρο της υλοτομίας και της εκπαίδευσης στην περιοχή, μετατράπηκε σε έναν απέραντο σωρό ερειπίων τον Δεκέμβριο του 1943. Η συστηματική καταστροφή του από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής παραμένει μια από τις πιο αποτρόπαιες πράξεις βαρβαρότητας στην ιστορία της Μακεδονίας.
Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ: ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ
Πριν από το μαύρο Δεκέμβρη του '43, το Καταφύγι ήταν ένα από τα πιο ζωντανά και πλούσια κεφαλοχώρια της Μακεδονίας. Με πληθυσμό που άγγιζε τις 500 οικογένειες, το χωριό έσφυζε από κίνηση, φωνές παιδιών και τον συνεχή ήχο των εργαλείων των υλοτόμων.
Οι Άρχοντες του Δάσους και η Υλοτομία
Η οικονομία του χωριού βασιζόταν στο δάσος. Οι Καταφυγιώτες ήταν ξακουστοί υλοτόμοι και έμποροι ξυλείας. Οι άνδρες έλειπαν συχνά στον κάμπο ή στα γύρω βουνά για δουλειά, μεταφέροντας με τα ζώα τους την ξυλεία που θα έχτιζε τα σπίτια σε ολόκληρη την Πιερία και την Ημαθία. Η ανταμοιβή τους πολλές φορές δεν ήταν σε χρήμα, αλλά σε είδος: αλεύρι, σιτάρι και καλαμπόκι, εξασφαλίζοντας το ψωμί της χρονιάς για την οικογένεια.
Το Παρθεναγωγείο και η Τέχνη της Ταπητουργίας
Το Καταφύγι δεν ήταν ένα τυχαίο χωριό· ήταν ένας τόπος γραμμάτων και τεχνών. Το επιβλητικό Παρθεναγωγείο-Ταπητουργείο αποτελούσε το στολίδι του οικισμού. Εκεί, οι κοπέλες του χωριού μάθαιναν την τέχνη του αργαλειού, υφαίνοντας τα περίφημα καταφυγιώτικα χαλιά και βελέντζες, που ήταν περιζήτητα για την ποιότητα και τα σχέδιά τους. Η εκπαίδευση είχε πρωταγωνιστικό ρόλο, με το σχολείο να αποτελεί φυτώριο γνώσης για τη νεολαία.
Η Καθημερινότητα και οι Γειτονιές
Οι γειτονιές, ή «μαχαλάδες» όπως ο Αϊνικόλας, ήταν γεμάτες με γερά πέτρινα σπίτια, χτισμένα με μεράκι από ντόπιους μαστόρους. Οι αυλές ήταν πάντα καθαρές, και το ζύμωμα του ψωμιού στη σκάφη ήταν μια ιεροτελεστία που γινόταν σε κάθε σπίτι. Τα παιχνίδια των παιδιών στις αλάνες – η τσελίκα, το κρυφτό και το κυνηγητό – έδιναν ζωή στα καλντερίμια, ενώ οι μυρωδιές από το φαγητό στο τζάκι, όπως το χοιρινό με πράσα τις μέρες των γιορτών, ένωναν τις οικογένειες γύρω από το τραπέζι.
Η Πίστη και οι Παραδόσεις
Η ζωή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την εκκλησία. Ο Άγιος Νικόλαος, ο πολιούχος, ήταν ο προστάτης τους. Οι μεγάλες γιορτές και τα πανηγύρια αποτελούσαν αφορμή για να ανταμώσουν οι ξενιτεμένοι υλοτόμοι με τις οικογένειές τους. Υπήρχε μια βαθιά αίσθηση κοινότητας και αλληλοβοήθειας· ο ένας νοιαζόταν για τον άλλον, και οι πόρτες των σπιτιών παρέμεναν ανοιχτές, δείγμα της παροιμιώδους καταφυγιώτικης φιλοξενίας.
Αυτός ο κόσμος της δημιουργίας και της παράδοσης ήταν που μπήκε στο στόχαστρο των κατακτητών. Μπορεί τα σπίτια να κάηκαν, αλλά η ψυχή εκείνης της ζωής επιβίωσε μέσα από τις διηγήσεις των ανθρώπων που δεν ξέχασαν ποτέ την πατρίδα τους.
Για την πληρέστερη και άμεση ενημέρωσή σας σχετικά με όλες τις νέες ειδήσεις, τα πολιτιστικά δρώμενα και την ιστορική επικαιρότητα της Πιερίας, μπορείτε να επισκέπτεστε καθημερινά την επίσημη ιστοσελίδα μας.
Η Στρατηγική Σημασία και το Παμμακεδονικό Συνέδριο
Η επιλογή του Καταφυγίου ως στόχου δεν ήταν τυχαία. Το χωριό, χτισμένο στην «αετοφωλιά» των Πιερίων σε υψόμετρο 1.450 μέτρων, αποτελούσε τμήμα της Ελεύθερης Ελλάδας. Η διεξαγωγή του Παμμακεδονικού Συνεδρίου της ΕΠΟΝ εκεί, με τη συμμετοχή εκατοντάδων νέων από όλη τη χώρα, αποτέλεσε το έναυσμα για τις γερμανικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Παρά τους φόβους των κατοίκων για αντίποινα, η φιλοξενία τους προς τους αγωνιστές υπήρξε υποδειγματική, αποδεικνύοντας το υψηλό εθνικό τους φρόνημα.
Η Μάχη και η Νύχτα του Τρόμου
Στις 18 Δεκεμβρίου 1943, οι Ναζί επιχείρησαν την πρώτη εισβολή, αλλά αποκρούστηκαν από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Η προσωρινή υποχώρηση των Γερμανών έδωσε τον απαραίτητο χρόνο σε πολλές οικογένειες να προετοιμαστούν. Ωστόσο, στις 20 Δεκεμβρίου, ο εχθρός επέστρεψε με συντριπτική υπεροχή.
Οι μαρτυρίες των επιζώντων, όπως του κ. Θεόδωρου Τσιώτσιου και του κ. Γιώργου Μαράζη, είναι συγκλονιστικές. Περιγράφουν τη φυγή στο βουνό κάτω από τον ήχο των πολυβόλων, με το κρύο να παγώνει την ανάσα. Οι μάνες έκρυβαν τα μωρά τους μέσα στα παλτά τους, ενώ οι ηλικιωμένοι που δεν μπορούσαν να ακολουθήσουν, έμειναν πίσω, γνωρίζοντας το τέλος που τους περίμενε.
Η Ολοκληρωτική Καταστροφή: 20-23 Δεκεμβρίου
Κατά τη διάρκεια αυτών των τεσσάρων ημερών, το Καταφύγι έπαψε να υπάρχει ως οικισμός.
21 άμαχοι δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ. Πολλοί από αυτούς κάηκαν ζωντανοί μέσα στις οικίες τους, όπως η Τριανταφυλλιά Τσιώτσιου, η οποία βρέθηκε απανθρακωμένη στο κατώφλι της.
450 σπίτια παραδόθηκαν στις φλόγες. Η φωτιά ήταν τόσο εκτεταμένη που ο νυχτερινός ουρανός έλαμπε σαν να ήταν μεσημέρι, ενώ ο καπνός σκέπαζε ολόκληρη την κορυφογραμμή των Πιερίων.
Το Σχολείο και το ιστορικό Παρθεναγωγείο-Ταπητουργείο καταστράφηκαν ολοσχερώς.
Μόνο ο Ναός του Αγίου Νικολάου και μια γειτονική οικία σώθηκαν, γεγονός που οι κάτοικοι απέδωσαν σε θαύμα, καθώς οι Γερμανοί επιχείρησαν τρεις φορές να κάψουν τον ναό.
ΟΙ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΙΖΩΝΤΩΝ ΤΟΥ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟΥ (ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1943)
Η μνήμη των Καταφυγιωτών παραμένει ανεξίτηλη, καθώς οι αφηγήσεις τους μεταφέρουν τον τρόμο, την απόγνωση αλλά και το πείσμα για επιβίωση μέσα στην καρδιά του χειμώνα των Πιερίων.
Η Μαρτυρία του Θεόδωρου Τσιώτσιου: Τα μάτια ενός επτάχρονου παιδιού
Ο κ. Θεόδωρος Τσιώτσιος, όντας μόλις 7 ετών τότε, περιγράφει στιγμές που χαράχτηκαν για πάντα στην ψυχή του. Θυμάται το τελευταίο βράδυ στο σπίτι, όταν η μητέρα του, Ευφροσύνη, ετοίμαζε το λιγοστό φαγητό για τα Χριστούγεννα: χοιρινό με πράσα. Η ηρεμία διακόπηκε απότομα πριν ξημερώσει από τις πρώτες τουφεκιές.
Ο πανικός της φυγής: «Φρόσω, τελείωνε, θα μας κάψουν ζωντανούς», φώναζε ο παππούς του. Ο μικρός Θεόδωρος, τρέμοντας από τον φόβο και το κρύο, έβλεπε τον παππού του να προσπαθεί να σώσει μερικές βελέντζες και ψωμιά.
Το «τελευταίο αντίο» στο σπίτι: Κατεβαίνοντας τα σκαλοπάτια, ο παππούς ρώτησε τη μητέρα του αν έσβησε τη λάμπα για να μη πάρει φωτιά το σπίτι. Μια ερώτηση τραγική, καθώς λίγες ώρες μετά το σπίτι θα γινόταν στάχτη από τους κατακτητές.
Η σωτηρία στο ρέμα: Στη διαδρομή προς το βουνό, ένας αντάρτης έσωσε την αδελφή του, Μαρία, που φοβόταν να περάσει ένα ορμητικό ρέμα, ενώ οι σφαίρες των Γερμανών «έσβηναν» δίπλα τους στο χώμα καθώς ανέβαιναν τη γυμνή πλαγιά.
Η Μαρτυρία του Γιώργου (Γούλα) Μαράζη: Ο έφηβος μάρτυρας
Ο κ. Γιώργος Μαράζης, 17 ετών τότε, έζησε τα γεγονότα με την πλήρη συνείδηση ενός εφήβου που καλείται να ανδρωθεί απότομα. Η δική του αφήγηση εστιάζει στη βαρβαρότητα της εκτέλεσης και της λεηλασίας. Περιγράφει την εικόνα των συγχωριανών του που δεν πρόλαβαν να φύγουν – των αρρώστων και των γερόντων – οι οποίοι βρήκαν τραγικό θάνατο.
Οι Μάνες του Δάσους και το Θαύμα της Επιβίωσης
Μια από τις πιο σπαρακτικές πτυχές των μαρτυριών αφορά τις γυναίκες που γέννησαν ή θήλαζαν μέσα στο δάσος. Οι αφηγητές περιγράφουν λεχώνες κάτω από τα έλατα, με το γάλα τους να έχει στερέψει από τον φόβο και την πείνα, να προσπαθούν να νανουρίσουν τα βρέφη τους ενώ γύρω ακούγονταν τα ουρλιαχτά των λύκων.
Η πίστη τους ήταν το μόνο στήριγμα. «Μπορεί να χάσαμε τα πάντα, ο Θεός όμως μας προστάτεψε τις ζωές μας», έλεγαν οι παλαιότεροι, βλέποντας την ολοσχερή καταστροφή των περιουσιών τους αλλά τη σωτηρία των οικογενειών τους.
Η Επιστροφή στο «Τίποτα»
Όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν στις 23 Δεκεμβρίου, η εικόνα που αντίκρισαν όσοι πλησίασαν το χωριό ήταν εφιαλτική.
Μια βαριά μυρωδιά από καμένα ρούχα, ζώα και ανθρώπινα σώματα σκέπαζε τα πάντα.
Τα πέτρινα σπίτια, που χτίζονταν με κόπο γενεών, είχαν μετατραπεί σε σωρούς από πέτρες μέσα σε λίγα λεπτά.
Για την πληρέστερη και άμεση ενημέρωσή σας σχετικά με όλες τις νέες ειδήσεις, τα πολιτιστικά δρώμενα και την ιστορική επικαιρότητα της Πιερίας, μπορείτε να επισκέπτεστε καθημερινά την επίσημη ιστοσελίδα μας.
Ο Ξεριζωμός και η Αναγνώριση
Οι επιζώντες αναγκάστηκαν να περάσουν τα Χριστούγεννα του 1943 μέσα στο δάσος, με ελάχιστα εφόδια, ακούγοντας τα ουρλιαχτά των λύκων και βλέποντας το χωριό τους να καπνίζει. Η επόμενη μέρα τους βρήκε πρόσφυγες στα χωριά της Ημαθίας και στην Κατερίνη, ξεκινώντας από το μηδέν.
Η αναγνώριση του Καταφυγίου ως Μαρτυρικό Χωριό το 2017 ήρθε ως καθυστερημένη αλλά αναγκαία πράξη δικαίωσης. Η ιστορία του Καταφυγίου, όπως αναδεικνύεται και μέσα από το Pieria Today, παραμένει μια ζωντανή υπενθύμιση του τιμήματος της ελευθερίας.
Στην ιστοσελίδα μας θα βρείτε:
Συνεχή ροή ειδήσεων για την Κατερίνη και ολόκληρο τον νομό.
Αφιερώματα στην ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου μας.
Αναλύσεις για την τοπική επικαιρότητα και την κοινωνική ζωή.
Πλούσιο φωτογραφικό υλικό και ρεπορτάζ από την καρδιά των γεγονότων.
Για να είστε πάντα ενημερωμένοι για ό,τι συμβαίνει στην Πιερία σήμερα, ακολουθήστε τη σελίδα Pieria Today:
#Καταφύγι #Πιέρια #Κοζάνη #PieriaToday #Ολοκαύτωμα #Ιστορία #Μαρτυρικά_Χωριά #Ναζιστική_Θηριωδία #Εθνική_Αντίσταση #Πιέρια_Όρη #Ειδήσεις #Κατερίνη
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.